Trước những yêu cầu ngày càng cao về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, kiểm kê khí nhà kính đang trở thành một nội dung quan trọng trong hoạt động quản trị của doanh nghiệp. Không chỉ giúp xác định lượng phát thải phát sinh từ hoạt động sản xuất, kinh doanh, quá trình này còn cung cấp dữ liệu cần thiết để doanh nghiệp đánh giá tác động môi trường, nhận diện cơ hội cải thiện và xây dựng lộ trình giảm phát thải phù hợp.
Vậy kiểm kê khí nhà kính là gì, được thực hiện như thế nào và doanh nghiệp cần chuẩn bị những gì?
1. Kiểm kê khí nhà kính là gì?
Kiểm kê khí nhà kính (Greenhouse Gas Inventory – GHG Inventory) là quá trình xác định, thu thập dữ liệu và tính toán lượng khí nhà kính phát sinh từ các hoạt động của một tổ chức trong một khoảng thời gian nhất định.
Kết quả kiểm kê thường được quy đổi về đơn vị tấn CO₂ tương đương (tCO₂e), tạo cơ sở thống nhất để theo dõi và đánh giá lượng phát thải.
Theo phương pháp tiếp cận của GHG Protocol, phát thải khí nhà kính của doanh nghiệp được phân thành ba phạm vi:
- Scope 1 – Phát thải trực tiếp: Phát sinh từ các nguồn thuộc sở hữu hoặc quyền kiểm soát của doanh nghiệp, chẳng hạn như hoạt động đốt nhiên liệu tại thiết bị, phương tiện và các nguồn phát thải trực tiếp khác.
- Scope 2 – Phát thải gián tiếp từ năng lượng: Liên quan đến việc tiêu thụ điện, hơi nước, nhiệt hoặc năng lượng làm mát được mua từ bên ngoài.
- Scope 3 – Các phát thải gián tiếp khác: Phát sinh từ các hoạt động trong chuỗi giá trị của doanh nghiệp, bao gồm quá trình cung ứng nguyên vật liệu, vận chuyển, phân phối, xử lý chất thải và các hoạt động liên quan khác.
Việc xem xét cả ba phạm vi giúp doanh nghiệp có cái nhìn toàn diện hơn về dấu chân carbon, thay vì chỉ tập trung vào những nguồn phát thải trực tiếp trong nội bộ.
2. Bốn bước quan trọng trong quá trình kiểm kê khí nhà kính
Để bảo đảm tính nhất quán, minh bạch và độ tin cậy của kết quả, quá trình kiểm kê cần được triển khai theo một phương pháp có hệ thống.
Bước 1: Xác định phạm vi và ranh giới kiểm kê
Doanh nghiệp cần xác định ranh giới tổ chức, phạm vi hoạt động và các nguồn phát thải thuộc diện kiểm kê. Đồng thời, việc lựa chọn năm cơ sở (Base Year) cũng rất quan trọng, bởi đây là mốc tham chiếu để theo dõi và so sánh sự thay đổi về lượng phát thải trong những năm tiếp theo.
Bước 2: Thu thập dữ liệu và tính toán lượng phát thải
Đây là giai đoạn thu thập các dữ liệu hoạt động liên quan như lượng điện tiêu thụ, nhiên liệu sử dụng, hoạt động vận chuyển, nguyên vật liệu đầu vào và các nguồn phát thải khác tùy theo phạm vi kiểm kê.
Sau khi được rà soát và chuẩn hóa, dữ liệu sẽ được sử dụng kết hợp với các hệ số phát thải phù hợp để tính toán lượng khí nhà kính phát sinh, quy đổi về đơn vị CO₂ tương đương.
Bước 3: Tổng hợp và kiểm soát chất lượng dữ liệu
Các dữ liệu và kết quả tính toán cần được tổng hợp, kiểm tra tính đầy đủ, nhất quán và độ tin cậy. Việc thiết lập quy trình lưu trữ, quản lý dữ liệu và phân công trách nhiệm giữa các bộ phận giúp hạn chế sai lệch, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho công tác rà soát và xác minh khi cần thiết.
Bước 4: Hoàn thiện báo cáo và định hướng giảm phát thải
Trên cơ sở dữ liệu đã được kiểm tra, doanh nghiệp tổng hợp kết quả kiểm kê, xác định các nguồn phát thải trọng yếu và đánh giá những cơ hội cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng, tài nguyên.
Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp xây dựng mục tiêu, lựa chọn giải pháp giảm phát thải và theo dõi hiệu quả thực hiện trong các giai đoạn tiếp theo.
3. Từ kiểm kê đến hành động vì mục tiêu phát triển bền vững
Kiểm kê khí nhà kính không chỉ dừng lại ở việc xác định các con số phát thải. Giá trị quan trọng hơn của quá trình này nằm ở khả năng cung cấp dữ liệu đáng tin cậy để doanh nghiệp hiểu rõ tác động môi trường từ hoạt động của mình, nhận diện những lĩnh vực cần cải thiện và đưa ra quyết định phù hợp.
Đây cũng là một trong những nền tảng quan trọng để doanh nghiệp từng bước nâng cao năng lực quản trị môi trường, đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao từ thị trường, đối tác và chuỗi cung ứng.
Hiện nay, Vinatoken Renewable Energy cũng đang trong quá trình triển khai Báo cáo kiểm kê khí nhà kính cho năm cơ sở, với phạm vi xem xét bao gồm cả ba nhóm phát thải Scope 1, Scope 2 và Scope 3.
Thông qua hoạt động này, doanh nghiệp hướng đến việc từng bước hệ thống hóa dữ liệu phát thải, đánh giá hiện trạng và xây dựng cơ sở phục vụ công tác quản lý môi trường trong dài hạn.
Kiểm kê khí nhà kính là điểm khởi đầu cho một hành trình dài hơn: từ nhận diện và đo lường đến quản lý, cải thiện và giảm thiểu tác động môi trường. Những dữ liệu được xây dựng hôm nay sẽ là cơ sở quan trọng để doanh nghiệp chủ động hơn trong quá trình chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.

Nguồn tham khảo:
- Báo Dân trí (07/11/2026): 4 bước kiểm kê khí nhà kính chuẩn quốc tế
- GHG Protocol: Corporate Accounting and Reporting Standard – Hướng dẫn nguyên tắc và phương pháp kiểm kê khí nhà kính cấp doanh nghiệp
- U.S. Environmental Protection Agency (EPA): Greenhouse Gas Inventory Guidance – Hướng dẫn xây dựng và quản lý kiểm kê khí nhà kính.

